Waar het echt om gaat: de strijd om het publiek
Terwijl jij (of ik in elk geval) deze zomer lekker offline bijkwam, zaten redacties en onderzoekers niet stil. In deze nieuwsbrief de interessantste AI-mediaprojecten en onderzoeken van deze zomer.
Sinds een half jaar levert Google Overview AI-gegenereerde antwoorden op zoekresultaten. De zorgen bij mediapartijen zijn sindsdien niet van de lucht. Want wie klikt er nog door naar je site als Google zelf al – betrouwbaar of niet- antwoorden geeft? En wat blijft er dan overeind van je verdienmodel? Na zes maanden AI Overview is het tijd om de balans op te maken. Verschillende onderzoekers doken de afgelopen maanden in de effecten van AI-gegeneerde antwoorden in je zoekmachine. Vijf inzichten:
1. Google-zoekopdrachten met meer woorden, vragen of volledige zinnen leveren vaker een AI-samenvatting op.
Dat schrijft Pew Research. Bij korte zoekopdrachten (1 - 2 woorden) verschijnt in 8% van de gevallen een AI-samenvatting; bij lange zoekopdrachten (10+ woorden) stijgt dat naar 53%.
2. Verschijnt er een AI-samenvatting, dan klikken gebruikers veel minder vaak op de gewone zoekresultaten, blijkt uit hetzelfde onderzoek.
Met AI-samenvatting klikt nog maar 8% door naar een klassiek zoekresultaat; zonder AI-antwoord is dat bijna het dubbele (15%), schrijft Pew Research. De zorgen van mediapartijen over afnemende bezoekersaantallen lijken dus gegrond. Op de links die in de AI-samenvatting zelf staan, wordt trouwens vrijwel nooit geklikt: dat gebeurt in slechts 1 procent van de bezoeken. De vraag is dus of deals met AI-partijen überhaupt de moeite waard zijn.
3. De bronnen die het vaakst worden genoemd in zowel Google AI-samenvattingen als gewone zoekresultaten: Wikipedia, YouTube en Reddit.
Samen waren ze goed voor 15% van de bronnen in de AI-samenvattingen, en ongeveer 17% van de bronnen in de standaard zoekresultaten, blijkt eveneens uit het onderzoek van Pew Research. Slechts 5% van de links is van nieuwssites, zowel bij de traditionele resultaten als AI-samenvattingen.
4. Bij ChatGPT is 67% van de nieuwsbronnen afkomstig van slechts twintig media-outlets. De vele andere titels wereldwijd hebben het nakijken.
Dat blijkt uit onderzoek van Kai-Cheng Yang (North Eastern University), die analyseerde welke journalistieke bronnen chatbots citeren, als ze dat al doen. Bij Google en Perplexity is de diversiteit wat hoger. Daar verwijst ongeveer 30% van de links van twintig mediabedrijven. Nog steeds weinig divers.
5. Gebruikers vinden vooral de hoeveelheid bronnen in AI-antwoorden belangrijk: hoe meer links, hoe positiever hun oordeel over het antwoord.
Dat blijkt uit onderzoek van Berkeley University. Wát er precies in die bronnen staat en hoe relevant of betrouwbaar dat is, lijkt voor gebruikers van minder belang.
De strijd om het publiek
Nieuwsmedia zoeken ondertussen naar manieren om met het effect van AI om te gaan. Zo is Washington Post op zoek naar een Head of AI Discovery & SEO; ongetwijfeld niet het enige medium dat op dat soort expertise gaat inzetten. Tegelijkertijd lanceert Perplexity het abonnement Comet Plus. Het idee: gebruikers krijgen toegang tot (AI-samenvattingen van) mediacontent, waarvoor mediabedrijven vervolgens betaald krijgen. Een soort Spotify voor nieuws. Een lidmaatschap kost de gebruiker 5 dollar per maand, waarvan 80% naar de geciteerde mediabedrijven zou gaan. Een mogelijke oplossing volgens sommigen, maar men is niet onverdeeld enthousiast. “Comet Plus maakt dezelfde fout als elk AI platform sinds 2022”, schrijft journalist Eric Hal Schwarz op Tech Radar. “Het behandelt origineel werk als ruw materiaal, niet als een ervaring op zichzelf die behouden moet worden.”
De belangrijkste vraag is volgens AI-journalist Nikita Roy dan ook: “Wat gebeurt er als je journalistiek wél wordt gezien, maar je merk niet? Want dat is nu al de realiteit. Onze berichtgeving wordt uiteengerafeld, ontdaan van stem en identiteit, vermengd met die van concurrenten, en opnieuw samengevoegd binnen de interface van iemand anders – of dat nu Google’s AI Overviews zijn, ChatGPT’s Deep Research, of Comet van Perplexity. [..] Wat gebeurt er met je waarde wanneer de gebruiker niet eens weet dat iets van jou afkomstig is? Wanneer je redactionele oordeel, toon en autoriteit worden afgevlakt tot fragmenten die niet meer te onderscheiden zijn van die van elk ander medium?
De echte concurrentie is hier niet een andere redactie. Het is de AI-laag die de relatie met het publiek in handen heeft. De meest dringende vraag die we ons moeten stellen, is dus: hoe krijgen we die relatie terug, vóór die helemaal verdwenen is?”
Wat deed de media deze zomer? Een greep uit de vele AI-projecten
1Almere maakte van een onderzoek naar afvaldumping niet simpelweg een artikel, maar besloot de ervaringen van meer dan duizend inwoners in een andere vorm te gieten. Hoofdredacteur Vincent Smit : “Uit die berg reacties maakten we eerst een ruw artikel. In de traditionele workflow zou dat het eindpunt zijn. Maar deze keer voelden we dat het anders moest. We besloten te vibe coden.”
“Vibe coding is eigenlijk bouwen zonder code, maar mét de AI-tools die je ideeën direct vormgeven”, legt Smit uit. “Je typt wat je wilt, de tool zet het om in een eerste versie, en jij schuift, voegt toe, past aan. Het draait om tempo en creativiteit. Niet eindeloos schetsen of programmeren, maar binnen een paar minuten iets tastbaars hebben waar je op door kunt.” Het onderzoek is mensenwerk, benadrukt Smit. “Maar voor vorm, interactie en visuele beleving is vibe coding een creatieve versneller.” Zestig versies later is dit het resultaat.
Smit: “Misschien is dit wel een van de richtingen voor de toekomst van lokale journalistiek. Verhalen niet alleen vertellen, maar laten beleven. Niet AI als vervanger van het vak, maar als katalysator voor nieuwe vertelvormen.”Nikita Roy werkte deze zomer aan een chatbot die journalisten adviseert over veiligheidsmaatregelen die ze kunnen nemen tijdens hun werk: JESS, kort voor Journalist Expert Safety Support. Als journalist kun je vragen stellen, zoals: “Ik ga een onthulling doen over een prominent persoon. Hoe houd ik mijn bronnen veilig? Hoe houd ik mezelf veilig? Wat zijn de mogelijke gevolgen waar ik rekening mee moet houden?”
TIME zette ondertussen een nieuw audioformat op, waarin twee bots (Henry en Lucy, vernoemd naar oprichter Henry Luce) het belangrijkste nieuws van de dag bespreken.
Ook Business Insider zette deze zomer in op audio. Een AI-tool geeft realtime samenvattingen van de belangrijkste verhalen, ingesproken door een AI-stem.
Lezen, luisteren, kijken..
..Als je tien minuten hebt:
Als je voor één leestip de tijd neemt deze week, laat het dan the Reporters Guide To Detecting AI-Generated Content zijn, van Henk van Ess.
‘Lopen vrouwen achter bij de adoptie van AI?’, vraagt Noa in Vraag Het Vreekamp. “Wat als we de norm eens omdraaien?”, werpt Laurens Vreekamp tegen. “Waarom zouden mannen niet juist vaker een kritische en bedachtzame houding aannemen? [..] Het probleem is niet dat vrouwen aarzelen met AI; het probleem is dat de definitie van 'nuttig' werk vanuit mannelijk perspectief wordt gedefinieerd.”
Deze zomer lanceerde OpenAI ChatGPT-5. Minder hallucinaties, geschikt voor grotere projecten, maar niet de gigantische sprong voorwaarts die Sam Altman ons beloofde, schrijft AI-reporter Harriet Meyer. Wat dat zegt over de opmars van AI bespreekt de Volkskrant in de podcast Elke Dag.
..Als je wat langer hebt:
Hoe handig als iemand alle relevante wetenschappelijke onderzoeken voor de journalistiek bijhoudt en samenvat. The AI and Journalism Research Working Group (opgericht door Center for News, Technology & Innovation) doet precies dat. Ook nuttig voor onderzoekers, want de werkgroep doet aanbevelingen voor onderzoeksvraagstukken.
Hoe kun je als nieuwsorganisatie AI gebruiken om internationaal publiek te bereiken? Daar om draait de webinar van WAN-IFRA op 18 september (12.30-13.30). Je ontdekt onder andere hoe AI niet alleen vertaalt, maar ook toon, context en culturele nuance aanpast. Deelname is gratis.
Liever een live event? Op 11 november organiseert JournalismAI een dag in Londen vol workshops en lezingen voor iedereen die geïnteresseerd is in de toekomst van nieuws. Inschrijven kan hier.
Interessant om terug te kijken is deze webinar van ATI Community of Practice over de vraag: hoe kun je als journalist onderzoeken hoe overheden AI inzetten?
Ook boeiend is de aflevering van Pioneers Of AI met Alex Hardiman van the New York Times. Hij vertelt onder meer hoe de menselijke, authentieke kant van de journalistiek belangrijker wordt in tijden van AI-content en hoe interdisciplinaire teams samenwerken.
Werk je in het onderwijs en vraag je je af wat je moet met AI? Dan is de cursus ‘Begrijp de basis en maak bewuste keuzes’ aan de Vrije Universiteit misschien iets voor jou. Vijf avonden, beginnend op 15 september. Inschrijven doe je hier.
AI zou tijd en kosten besparen. Maar wat doen mediaorganisaties met de middelen die ze overhouden? Tipje van de sluier: onder meer het versterken van redactionele controle op verhalen (86%), connecten met het publiek (85%), en experimenteren (76%), aldus het rapport The State of AI in the Newsroom.
Tooltips tot slot:
Altijd al zelf een AI-agent willen bouwen? In deze step-by-step guide helpt Florent Daudens je op weg. Je agent zoekt headlines en sites voor je, verzamelt hele artikelen als je meer informatie nodig hebt en geeft samenvattingen met klikbare bronnen.
Zoek je iets laagdrempeligers om mee te beginnen? Eerder tipte ik al dit stappenplan, waarmee je in maar twintig minuten je eigen Claude AI-agent draaiend hebt.
De mogelijkheden van audio met AI worden steeds uitgebreider. Met VibeVoice laat je tot vier AI-stemmen praten over jouw geschreven content met een maximale lengte van 90 minuten.
Wil je gemakkelijk de output van verschillende chatbots vergelijken? Op LMarena.ai krijg je in één keer antwoord van twee verschillende assistenten. Je kunt direct stemmen welk van de twee je het beste vindt. Die informatie gebruiken onderzoekers als een nieuw soort benchmark, die meet hoe nuttig gebruikers de antwoorden van verschillende chatbots vinden.
Leuk dat je leest! De volgende nieuwsbrief wordt geschreven door een gastauteur: Fabienne Meijer. Zij is Head of Journalism Products bij het internationale onderzoeksjournalistieke platform OCCRP. Daarnaast adviseert Fabienne organisaties als The International Press Institute, SVDJ en Institute for Nonprofit News. Ook schrijft ze in de nieuwsbrief De Durfredactie over de waarde van product thinking voor de Nederlandse journalistiek. Vanuit die blik zal ze op 19 september deze nieuwsbrief overnemen met de vraag: wat zien we over het hoofd in de race om AI te omarmen? Tot over twee weken!
Was benieuwd naar de resultaten van Vibe Coding in Almere, maar de link naar het artikel werkt niet...