Opbeurend nieuws in verkiezingstijd
AI, desinformatie, deepfakes en verkiezingstijd: al snel een zorgwekkende cocktail. Maar er is ook goed nieuws op dit gebied en dat lees je in deze nieuwsbrief. Verder: hoe tools steeds proactiever te werk gaan en vier vragen die je helpen om chocola te maken van AI.
Allereerst: AI maakt kiezers niet per se dommer
Kiezers die chatbots gebruiken om verkiezingsinformatie te vinden, eindigen met net zo veel feitelijke kennis en evenveel onjuiste overtuigingen als mensen die informatie zoeken via zoekmachines. Dit blijkt uit een Brits experiment waarin de ene groep informatie over relevante verkiezingsonderwerpen mocht zoeken via chatbots en de andere groep dit deed via search engines.
Positief nieuws net voor de verkiezingen - zeker als je weet dat 13% van alle kiezers in het Verenigd Koninkrijk in 2024 AI gebruikte om informatie te zoeken die hun stemkeuze beïnvloedde. Dat is een aanzienlijk deel van het electoraat. In Nederland zijn volgens ProDemos nog geen cijfers over gebruik van chatbots als stemhulp. Wel uit de organisatie tegenover NPO Radio 1 haar zorgen hierover. “Je wilt wel op basis van de allerlaatste informatie stemmen, en dat is bij chatbots moeilijk te controleren.”
Opvallend dus dat het Britse onderzoek laat zien dat chatbotgebruik niet zorgt voor minder accurate kennis bij kiezers. Essentieel is dan wel dat mensen weten hoe ze de antwoorden kunnen bevragen en dubbelchecken. En daar ligt de crux. Pedro Pamplona Henriques, oprichter van The Newsroom, vat het kernachtig samen: “Ik ben er steeds meer van overtuigd dat de belangrijkste AI-vaardigheid is dat je begrijpt wat het niet kan. Als je weet wanneer en waarom je AI kunt vertrouwen en hoe je het op de proef stelt, is de kracht enorm. Maar als je dat niet doet, zijn de risico’s minstens zo groot.” Essentieel dus om vol in te zetten op AI-geletterdheid.
Ander (semi-)opbeurend nieuws in verkiezingstijd
Meta moet van de rechter binnen twee weken zorgen dat Facebook- en Instagramgebruikers meer zeggenschap krijgen over de berichten die ze zien op hun tijdlijn. Algoritmisch samengestelde tijdlijnen mogen niet langer automatisch de standaard zijn. Een belangrijke overwinning voor Bits of Freedom in verkiezingstijd. Zo ben je als gebruiker mogelijk minder beïnvloedbaar door ondoorzichtige algoritmes. Of de aanpassingen op tijd zullen zijn, is echter de vraag: Meta noemt deze technisch lastig en gaat in beroep.
Van pull naar push
OpenAI heeft voor Pro-users een nieuwe functie, genaamd Pulse: een dagelijks gepersonaliseerd informatieoverzicht dat ‘s ochtends automatisch voor je klaar staat.
Waar ChatGPT nu reageert op jouw vragen, draait Pulse het om: de tool bedenkt proactief wat jij wil weten en levert dat kant-en-klaar aan. Geen standaardnieuws dus, maar updates afgestemd op jouw interesses, je chatgeschiedenis en gekoppelde apps zoals je agenda of je inbox. Voor OpenAI zijn de verwachtingen hooggespannen. ‘Werkt Pulse goed, dan is dat mogelijk een stap in de richting van een assistent die later reserveringen voor je maakt of e-mails opstelt’, schrijft Techloy. ‘Zo niet, dan wordt het wellicht herinnerd als weer een experimentele feature die het gewicht van de ambitie niet aan kon.’ Hoe dan ook is Pulse een voorproefje van de richting die AI op lijkt te gaan: van passief naar proactief; van antwoorden naar voorspellen.
Wat betekent dat voor de journalistiek? Allereerst dat er weer een extra laag tussen de journalist en nieuwsconsument ontstaat. OpenAI belooft bronnen te citeren, net zoals in ChatGPT. Helemaal geruststellend is dat niet voor nieuwsorganisaties, zeker als we kijken naar de ontwikkelingen sinds Google AI-samenvattingen aanbiedt. Uit recente cijfers blijkt dat het verkeer naar de website CNN het afgelopen jaar met 30% is afgenomen en naar Huffington Post zelfs met 40%. “Online news publishers face ‘extinction-level event’ from Google’s AI-powered search”, kopt NPR.
Tegelijkertijd zijn een aantal designkeuzes die OpenAI maakt interessant voor de media. In plaats van je te overladen met lange tekstblokken, levert Pulse informatie in overzichtelijke visuele kaarten. Elke kaart bevat AI-gegenereerde beelden en korte inzichten die je snel kunt scannen of verder kunt uitdiepen. Een soort mix tussen Instagram en een interactieve nieuwsbrief. Heeft iets je interesse, dan kun je er in een gewone chat vervolgvragen over stellen. Na 24 uur maken je updates plaats voor nieuwe informatie. Het idee is dat er daardoor een gevoel van urgentie ontstaat zonder dat je overspoeld wordt door informatie.
En dan de grote vraag voor ons natuurlijk: moet de journalistiek ook op deze trein springen en proactief geïndividualiseerd nieuws gaan aanbieden - zeker als het publiek er langzaam aan gewend raakt om informatie op die manier aangereikt te krijgen?
Een tool die zoiets al doet is Huxe. De app kan, net als Pulse, ingaan op het weer, de afspraken in je agenda en mails in je inbox. Het verschil: Huxe doet dit in audio. Wat journalistiek gezien vooral boeiend is, is dat Huxe podcasts samenstelt over een onderwerp naar keuze. Je kunt rond elk thema dat je volgt een ‘live station’ laten maken: van tech tot sport tot politiek. De app vult je station automatisch aan met updates uit verschillende bronnen, zodat je verhalen op de voet kunt volgen terwijl ze zich ontvouwen. Interessant om eens te onderzoeken.
Vier vragen die je helpen om chocola te maken van AI
Hoe maak je als journalist of als burger nog chocola van AI? Niet alleen wemelt het van de zelfbenoemd kenners, ook lopen de voorspellingen van mensen die zich met recht expert noemen enorm uiteen. Hoe scheid je zin van onzin, vraagt Maurits Martijn van de Correspondent zich af. Zijn advies, stel jezelf deze vier vragen:
1. Heeft deze kenner daadwerkelijk verstand van zaken?
‘Een techkenner is niet per definitie ook een kenner van, pak ’m beet, de economie.’
2. Wat is zijn of haar wereldbeeld?
‘Ik probeer te doorgronden hoe experts de rol van technologie in de wereld zien. Is iemand een techno-optimist, die gelooft dat meer technologie altijd beter is?’
3. Hoe stellig is de expert?
‘Wat AI zal kunnen, hoe AI de wereld gaat veranderen en welke consequenties dit heeft voor de mens [..] hangt van veel verschillende variabelen af – technologische, politieke, economische, onvoorziene. [..] Als een expert met te veel zekerheid over de toekomst praat, gaan bij mij alarmbellen af’, aldus Martijn.
4. Welke belangen heeft een expert?
‘Dit betekent niet dat iedere expert met belangen ongeloofwaardig is, maar wel dat je hun uitspraken en voorspellingen kritisch moet beluisteren en nooit voor zoete koek moet aannemen.’
Lezen, luisteren, kijken..
..als je tien minuten hebt
‘Welke politieke partij weet de meeste zendtijd te bemachtigen, wie schuift het vaakst aan bij talkshows, en welke politicus domineert het gesprek van de dag?’, vraagt De Groene Amsterdammer zich af. Met behulp van gezichtsherkenningstechnologie en ondertitelingsdata houden de Groene en Utrecht Data School alle uitzendingen in de gaten op de vijf belangrijkste televisiezenders (NPO 1, 2 en 3, RTL 4 en SBS 6). Het resultaat: De Schermtijdteller, met overzichtelijke, interactieve graphics.
LinkedIn gebruikt vanaf 3 november jouw posts om AI-modellen op te trainen. Mocht je dat geen goed idee vinden, dan kun je hier je toestemming intrekken.
Volkskrantjournalist Stan van Pelt schreef met ChatGPT in een uurtje tijd een verzonnen wetenschappelijk artikel over een duidelijk pseudowetenschappelijk onderwerp (telepathie), vermeldde in de discussie dat het geheel verzonnen en geschreven was door een chatbot en… werd zonder aarzeling gepubliceerd in het wetenschappelijk blad Cases. Een groeiend probleem in de academische wereld, waar 1 op de 60 artikelen inmiddels AI-gegenereerd zou zijn. ‘De gevolgen [..] zijn verstrekkend. Veel wetenschappers herkennen verzonnen artikelen namelijk niet als zodanig of zijn überhaupt niet bekend met dit groeiende probleem.’
The Austrian Press Agency gebruikt AI om infographics te beschrijven in tekst en daarmee toegankelijker te maken. De kwaliteit is vaak al zo goed dat een snelle eindredactie volstaat.
Een interessant voorval in Noorwegen: de rechter bepaalde dat de interactie van ambtenaren en politici met chatbots vallen onder de plaatselijke versie van de Wet Open Overheid. Met andere woorden: mensen hebben het recht deze in te zien.
..als je wat langer hebt:Aan de start van het nieuwe schooljaar vragen veel opleidingen zich af hoe om te gaan met AI in het onderwijs. In Newsroom Robots gaat Nikita Roy daarover in gesprek met Djordje Padejski (Stanford University). Een paar adviezen: verbied AI niet, focus op het proces in plaats van op het product, besef dat AI onderdeel is van elk journalistiek onderwerp en dat kennis ervan dus voor elke journalist essentieel is.
WAN-IFRA organiseert op 28 en 29 oktober het Paris AI Forum, met aandacht voor onder meer agentic AI, nieuwe verdienmodellen en inspirerende voorbeelden uit de journalistieke praktijk. Aanmelden kan nu.
Op 11 november organiseert JournalismAI een dag in Londen vol workshops en lezingen voor iedereen die geïnteresseerd is in de toekomst van nieuws. Inschrijven kan tot 12 oktober.
Dichterbij huis organiseert de VVOJ op 14 en 15 november haar jaarlijkse conferentie in Leuven. Kaartjes gaan op 6 oktober in de verkoop.
Tooltips tot slot
Als journalist, auteur, marketeer of ieder ander die professioneel schrijft, wil je zeker zijn dat je niet per ongeluk plagiaat pleegt. Handig daarvoor is Originality. De tool beoordeelt ook onder meer de leesbaarheid van je stuk, doet suggesties voor verbeteringen en helpt met factchecken.
Voor iedereen die bezig is met beeldbewerking, is deze gids voor Nano Banana handig.
Dat was hem weer, over twee weken meer. Tips mogen naar mijn mail (Ngoutier@villamedia.nl). Fijn weekend!
